Forum GelderlandPraat, denk en doe mee

Ik nomineer als grootste Gelderlander dokter (Pim) Willem Johan Kolff. Uitvinder van de kunstnier.

Willy Rouwenhorst-Hartgers 21-08-2018 793 keer bekeken 1 reacties

Kolff de pio-NIER

Begin 2017 stond er een artikel in de krant dat de Nierstichting wereldwijd een inzameling begint om een draagbare kunstnier te maken ter grootte van een schoenendoos. Een apparaat wat op elk nachtkastje past en makkelijk mee kan in auto of vliegtuig. De campagne loopt vooral via social media en is in het Nederlands, Engels en Spaans. In mijn verhaal ‘Het dagboek van Trijntje’ in het Marke orgaan van september 2014 is al te lezen over de ontdekker van de kunstnier, dokter Willem Kolff. Het pionierswerk van Kolff vindt zijn oorsprong in Beekbergen. Daar was de vader van Pim, zo was zijn bijnaam, directeur van het Sanatorium aan de Loenenseweg. Het Sanatorium was een kuuroord voor tbc patiënten

Vader Jacob Kolff geboren in Middelharnis, wiens vader een vissersvloot had, wilde arts worden en ontmoette tijdens zijn studie geneeskunde in Leiden de drie jaar jongere freule Adriana Pieternella de Jonge. Dochter van Willem Johan de Jonge uit Nijmegen, ontvanger rijksbelastingen, in de volksmond genoemd Willem de Gebruiker. Adriana’s moeder, Johanna Bybau, komt uit een adellijk geslacht op Noord Beveland. Na een verlovingstijd van 7 jaar trouwen Jacob en Adriana op 15 juni 1910 en betrekt een klein zolderkamertje in Leiden. In de vroege ochtend van 14 februari 1911 wordt Willem Johan Kolff geboren, bijgenaamd Pim. Er moet brood op de plank komen en vader Jacob Kolff verruilt zijn assistentschap in Leiden voor een huisartsenpraktijk in Hummelo. Al snel wordt het gezin uitgebreid met de geboorte van Kees in 1912 en in 1914 wordt Jaap geboren. Als Pim 6 jaar is in 1916 verhuist het gezin naar Beekbergen en wordt vader directeur van het Sanatorium aldaar. Hun woning staat op het Sanatorium terrein midden in de bossen. De 6 jarige Pim droomt er van directeur van een dierentuin te worden en begint alvast hokken te bouwen voor zijn kraaien, eksters, parkieten, sijsjes, putters, krielkippen en goud fazanten. In Bekbergen worden nog twee broers geboren, Therus in 1920 en Aad in 1924. De familie had nauwe banden met natabelen in Beekbergen zoals de familie Kaars Sijpesteijn, freule Hartsen, dokter Pont en de familie Schoggers die regelmatig in het naastgelegen Rauwenhul logeerde. Directeur Kolff was een geliefd arts en werd door patiënten en personeel op handen gedragen. Het was in die tijd heel gebruikelijk dat als mevrouw door het Sanatorium liep, het personeel even ophield met werken, ging staan met een knikje naar mevrouw en dan weer verder werkte. Pim blijkt dyslectisch maar dat interesseert hem niet, zeker niet op het gymnasium, hij verzorgt liever zijn beesten en is fanatiek houtbewerker. Hij krijgt zelfs elke zaterdag les van dorpstimmerman Mooij, van zijn 7e tot zijn 17e jaar. Na schooltijd op het gymnasium in Apeldoorn struint Pim urenlang over de uitgestrekte heidevelden rond Beekbergen op zoek naar archeologische resten. Vader gaat vaak mee en ze praten over patiënten, nieuwe behandel wijzen en het verdriet en de wanhoop als er weer een patiënt een langzame dood is gestorven. Pim wordt steeds meer gegrepen door het vak. Omdat er op dat moment maar twee dierentuinen in Nederland zijn besluit Pim toch maar zijn droom van dierentuin directeur bij te stellen en arts te worden, ondanks dat hij niet tegen stervende mensen kan. Samen met vader vindt hij bij het Spelderholt resten van een urnenveld, de Heidemij is niet geïnteresseerd en ploegt de velden om. Pim zoekt veel scherven en bouwt zo een flinke collectie op. Hij vindt ook resten van hout gestookte hoogovens uit de tijd van rond 800 met daarbij een grote hoeveelheid ijzer houdende stenen. In die tijd was Pim al bezig met het uitdenken en in elkaar knutselen van hulpmiddelen, zijn hoofd zat zo vol met ideeën dat hij aan tafel nauwelijks wist wat hij gegeten had. Moeder vroeg hem wel eens ‘Pimmetje, weet je wel wat je hebt gegeten?’, waarop Pim haar het antwoord schuldig moest blijven omdat hij voortdurend iets uit zat te denken. Huishoudster Trijntje (zie ‘Het dagboek van Tijntje) had het hart niet iets weg te gooien of op te ruimen van al zijn briefjes en krabbeltjes die her en der door het huis verspreid lagen. Dat Pim een charmeur was had Trijntje ook ondervonden maar ze wist hem handig te ontwijken. Op het gymnasium volgt hij bepaalde lessen in lokalen van de naastgelegen HBS, de 16 jarige Pim had daar een mooi meisje gezien. Op slinkse wijze, met gebruik van broer Kees en zijn latere zwager Wim, moest Kees Wim naar Beekbergen vragen voor een partijtje tennis en dan mocht Wim’s buurmeisje Pop West ook wel meekomen voor de gezelligheid. Toen Pop West Janke Huidekoper, haar hartsvriendin, meebracht liet hij zijn gevoelens voor Pop volledig varen en werd verliefd op het jongere zusje van Wim, de 14 jarige Janke Huidekoper. Janke was nog lang niet bezig met jongens maar Pim was een doorzetter en zocht haar in de schoolpauze ’s op. Janke Cornelia Huidekoper geboren op 5 november 1913 in Semarang op Java is dochter van Albert Jacob Huidekoper en Waldrine Marciana Krusemann. Opa Krusemann is succesvol zakenman en heeft een handelsmaatschappij op Java. Hij is afkomstig uit een Amsterdamse patriciërsfamilie. Janke’s vader wordt uitgezonden naar Indië en werkt voor de handelsmaatschappij onder leiding van Krusemann. Hun handel is zeer winstgevend en ze bouwen flink kapitaal op. Huidekoper 45 jaar oud en fortuin gemaakt keert terug naar Nederland, koopt in 1920 ongeveer 30 hectare land in Wiesel en zet een kippen boerderij op. Omdat huis en boerderij nog gebouwd moeten worden woont het gezin zolang in Hotel de Keizerskroon. Ook Jacob Kolff is veelvuldig aanwezig in de Keizerskroon voor het bijwonen van congressen en diners van medisch specialisten. Beide families verkeren steeds meer in koninklijke, adellijke en half adellijke kringen. Als in 1927 huis en boerderij in Wiesel klaar zijn let een loodgieter niet op bij zijn laatste werk in de kelder en het hele huis brandt af.

Pim zal alle klassen op het gymnasium met de hakken over de sloot doorlopen. De keuze om zijn medische studie in Leiden te volgen ligt voor de had omdat zijn vader er ook studeerde. De studententoneel vereniging maakte dankbaar gebruik van Pim’s kennis in het timmer vak, als decor bouwer. Hij hergebruikte oude decors om er weer nieuwe van te maken. Janke gaat ook naar Leiden en zal daar een studie medisch analist volgen, ze gaat op kamers bij het gezin van professor Bok. Pim zoekt haar regelmatig op bij de familie Bok en de professor is erg gesteld op hem. De liefde begint in die tijd steeds meer te groeien en vader Kolff vindt dat het tijd wordt voor een verloving. De verlovingstijd zal 5 jaar duren. Ze trouwen op 4 september 1937 in Apeldoorn. Er wordt een groot chic feest gegeven in Hotel de Keizerskroon geregeld door vader Huidekoper. Pim en Janke huren een klein appartement in Noordwijk aan Zee. Pim heeft dan nog een half jaar te gaan voor het afronden van zijn studie. Daarna solliciteert Kolff in Groningen en wordt aangenomen als assistent internist. Hij zal drie jaar onbetaalde stage moeten lopen. Het familie kapitaal van Janke biedt uitkomst door aandelen die ze heeft geërfd van oma Krusemann. Ze vinden een klein huurhuisje. Daar wordt op 23 augustus Jacob geboren, roepnaam Jaap. Als in 1940 Nederland wordt bezet treedt er in het Groningse ziekenhuis een NSB arts als hoofd van de kliniek aan. Kolff gruwt alleen al van het idee en zet er vaart achter zijn specialisatie af te ronden. Op 18 november 1940 wordt dochter Adriana Pieternella geboren, roepnaam Adrie. Kolff vertrekt naar het Kamper ziekenhuis de Engelenburg. Het kleine stads ziekenhuis is in de oorlogsjaren een toevluchtsoord voor velen, als je niets onder de leden had dan zorgde Kolff er wel voor dat je iets kreeg, zo wist hij vele Nederlanders uit handen van de Nazi ’s te houden. Omdat in bezettingstijd lang niet alles werd veroorloofd deed hij veel behandelingen ’s nachts. Volgens aantekeningen van huishoudster Trijntje waren er op het Sanatorium in Beekbergen ook regelmatig onderduikers uit Kampen. De Moffen waren als de dood voor tbc dus daar kwamen ze echt niet zoeken.

In Kampen begon Kolff met het verder uitwerken van de kunstnier. Het steeds weer machteloos staan bij nierpatiënten kon hij niet langer aanzien en hij zette vaart achter zijn programma. Materialen waren schaars, voor het prototype werd aluminium van een neergeschoten Brits jachtvliegtuig gebruikt, een waterpomp uit een auto, cellofaan van een worstenmaker en het naaimachine motortje van mevrouw Kolff. Pim werd geassisteerd door de jonge assistent Jacobus van Noordwijk. Samen met zijn vrouw Toos bleven ze levenslang vrienden en zochten elkaar regelmatig op. Cellofaan had een filtrerende eigenschap en was daardoor uitermate geschikt. Samen met een Kamper emaille fabrikant maakten ze buizen van Cellofaan, die normaal voor worstfabricage werden gebruikt, en zo ontstond in 1942 een redelijk bruikbare kunstnier. Een van zijn eerste patiënten was de Duitse Maria Schaftstadt.

Niet lang daarna werd op 12 juli 1943 zoon Gualtherus Constantinus Marius Kolff geboren, roepnaam Therus. Het kindje leeft maar één week. In november van dat zelfde jaar komt het gezin Kolff naar Beekbergen om even op adem te komen. Trijntje maakt daar aantekeningen over in haar dagboek. Een klein jaar later op 18 juni 1944 wordt zoon Albert Jacob Kolff geboren, roepnaam Albert. Na jaren experimenteren onder zeer ongunstige omstandigheden wist Kolff zijn werk tot een succes te maken en promoveerde in 1946 cum laude. Kolff wilde verder en had geen tijd om stil te staan in zijn hoofd zaten nog zoveel ideeën en die wilde hij zo snel mogelijk uitwerken. Nederland werd hem te klein en het gezin emigreerde naar Amerika. Hij zou in Nederland de kans misschien wel gehad hebben maar dan moest hij wel zo’n twintig jaar geduld hebben. Pim vroeg huishoudster Trijntje ook mee te emigreren maar dat kon ze niet opbrengen de oorlog had te veel sporen bij haar achter gelaten. Trijntje kreeg net als de familie Kolff in 1948 een zwaar verlies te verwerken. Dokter en vader Jacob Kolff kwam op 4 oktober vrij plotseling te overlijden. Trijntje werd indertijd zorgzaam en liefdevol opgevangen door Jacob Kolff toen ze als tienermeisje vanuit het Noord Hollandse Grootebroek als tbc patiëntje naar Beekbergen kwam. Na vele jaren kuren en gelukkig genezen kreeg ze het aanbod om bij het gezin Kolff in te trekken als huishoudster. De geborgenheid en de huiselijke sfeer omsloten haar als een warme deken.

In 1950 begon Pim aan zijn Amerikaanse carrière als staf lid van de research afdeling van de Cleveland Clinic Foundation. Vele jaren later werd hij in 1967 hoogleraar in de chirurgie in Salt Lake City. Hij werd al die jaren door zijn patiënten op handen gedragen naar schatting zo’n 20 miljoen. In 1956 ontwikkelde hij de hart long machine en in het jaar daar op volgend het kunst hart. Verder werkte hij met zijn team aan de kunstarm, de kunstlong, kunstoor en het kunstoog. Pim zou maar liefs 13 eredoctoraten ontvangen, de laatste op 95 jarige leeftijd, en hij kreeg 127 internationale onderscheidingen. Kolff kan zich eigenlijk maar om één ding kwaad maken en dat is de nucleaire bewapening, dat druist lijnrecht in tegen zijn gevoel van zorg voor mensen. Het prijzengeld wat Pim verdiende werd meteen herinvesteert in onderzoek. Zelf leefde hij van een bescheiden inkomen. De industrie verdient inmiddels miljarden aan geavanceerde dialyseapparaten, hart longmachines en andere kunstorganen die Kolff ontwikkelde. De president van de universiteit in Utah zei ooit, ‘mocht zijn tempo afnemen dan vervangen we wat versleten is gewoon met wat hij zelf gemaakt heeft’. Hij werd maar liefs vier keer genomineerd voor de Nobel prijs maar heeft hem nooit gekregen. Kolff was nog regelmatig in Nederland al was het maar om zijn moeder te bezoeken. Ze woonde op het laatst in Hoenderloo. Mevrouw Kolff de Jonge overleed op 12 februari 1981. Meestal deed hij Kampen ook wel aan bij zijn bezoeken, bij een van deze gelegenheden werd hij gelauwerd met het ereburgerschap van Kampen. In 2005 werd Kolff verkozen tot grootste Overijsselaar aller tijden. Een buitenkans die Gelderland/Apeldoorn heeft laten schieten. Weekblad Time vond hem één van de honderd meest invloedrijke burgers uit de 20e eeuw. Tot op hoge leeftijd bleef Pim doorwerken wat reden was voor Janke om in 1999 na 63 jaar huwelijk van hem te scheiden. Ze had geen geduld meer om te wachten wanneer hij een keer met pensioen zou gaan. In november 2003 verscheen het boek ‘dokter Kolff in hart en nieren’ geschreven door de Kamper journalist Herman Broers. In dit boek wordt de levens geschiedenis van Kolff uitvoerig beschreven. Doof en nagenoeg blind slijt Pim zijn laatste jaren in een appartement in Dunwoody Village. Om het leegstaande en door sloop bedreigde ziekenhuis De Engelenburg in Kampen te redden begint de burgemeester van Kampen, Henk Kleemans, een inzamelingsactie in Amerika. De kamer waar Kolff zijn uitvinding deed is nog steeds in tact. Kleemans heeft 2 miljoen bij elkaar weten te krijgen, genoeg om het monumentale ziekenhuis van de slopershamer te redden.

Drie dagen voor zijn 98e verjaardag overleed Willem Johan Kolff op 11 februari 2009. Een zeer bevlogen man is heengegaan een dokter die leefde voor zijn patiënten of zoals Herman Broers het zegt ‘dokter in HART EN NIEREN’ waaraan inmiddels ruim 20 miljoen mensen hun leven te danken hebben.

Dat zelfde jaar vindt er begin september een vijf daags Willem Kolff festival plaats in Kampen met als bijzondere gast President Wahid uit Indonesië. De blinde Wahid oriënteert zich op kunstogen, Kolff’s partner in zijn onderzoek. Eerst zal er op 31 augustus een internationaal Kolff symposium plaats vinden in Groningen rond het thema 60 jaar kunstorganen. Een dag later op 1 september vindt er een herdenking plaats in de raadszaal van het gemeentehuis in Kampen waarna aansluitend, zoals Kolff wenste, zijn as wordt uitgestrooid in de tuin van het voormalig stads ziekenhuis De Engelenburg.

Willem en Janke zijn in 2013 postuum onderscheiden met de Yad Vashem medaille door de Israëlische ambassadeur omdat ze in de tweede wereld oorlog de Joodse onderduiker Erik Meijler redden. Ze gaven de 6 jarige onderdak in hun huis in Kampen en hij kon daarna terecht in het Sanatorium in Beekbergen waar hij de oorlog overleefde. De medaille werd uitgereikt aan dochter Adrie en één van hun zonen. Dat de naam van Kolff niet vergeten zal worden blijkt dat er in het voorjaar van 2017 in de stadskazerne in Kampen een expositie is genaamd ‘de omwenteling die in Kampen begon’. Centraal staat de kunstnier en er zijn materialen en spullen uit het archief van Kolff te zien. Tot slot zal de naam van Willem Kolff in Beekbergen voort blijven leven in de vorm van de Professor Willem Kolff weg. In het nieuwbouw project ‘de Ruiterij’ loopt de weg vanaf de Ruitersmolenweg in noordelijke richting tot de Stichtingsweg. Op 10 februari 2017 in een winters landschap en gure kou verzamelden zich zo’n 25 belangstellenden voor de onthulling van het straatnaambord. Na een kort welkomstwoord van Joop van der Meer, voorzitter van de dorpsraad Beekbergen-Lieren en voorzitter van de werkgroep Oud Beekbergsen-Lieren, onthulde een neef van dokter Kolff het straatnaam bord. Verder was er nog een achterneef van Kolff aanwezig.

Willy Rouwenhorst-Hartgers maart 2017.

Bronnen:

Uit het dagboek van Trijntje

Het boek van Herman Broers, dokter Kolff in hart en nieren

Kranten knipsels

Internet

Eigen onderzoek 

Gepubliceerd in het tijdschrift actueel van de vereniging oud Apeldoorn, juni 2017

·         Geplaatst op de site van www.onsoosterhuizen.nl

·         Geplaatst op de site van Chapp

·         Geplaatst op de site van www.geheugenvanapeldoorn.nl

·         Door de fam. Kolff (met toestemming van mij) geplaatst op de besloten facebook site van de familie Kolff.

·         Geplaatst op facebook bij mijzelf                                                                                                                               

1  reacties

Velden met een * zijn verplicht.

 
 
We gebruiken CAPTCHA als controlemiddel om spam tegen te houden. Vink de checkbox aan om door te gaan. Mogelijk wordt er gevraagd om bepaalde afbeeldingen te selecteren.

Een momentje...
Erna - moderator Forum Gelderland 23-08-18 om 13:29

Hallo Willy, dank voor je bijdrage.
De nominatie staat hier echter op de verkeerde plaats. Voor de nominaties voor de Grootste Gelderlander is een speciale pagina aangemaakt: https://forum.gelderland.nl/grootstegelderlander/default.aspx
Via de knop 'nomineer' kun je daar je bijdrage plaatsen.
Zou dat lukken?
En een foto erbij zouden we ook erg leuk vinden!
Succes. Als ik ergens mee kan helpen, hoor ik het graag.